Phá Tam Giang Huế: Chiều Nhuộm Vàng Mặt Nước Mênh Mông Xứ Cố Đô

Độ ba giờ chiều, khi cái nắng gắt nơi nội đô bắt đầu dịu lại, cứ việc nổ máy xe rồi thong thả xuôi về hướng Phú Vang. Chỉ chừng mười lăm cây số rời khỏi tiếng còi xe ồn ã, trước mắt bạn sẽ mở toang ra một chân trời lộng gió: phá Tam Giang Huế. Người xưa từng than "Thương em anh cũng muốn vô / Sợ trọt phá Tam Giang, sợ truông nhà Hồ", nhắc đến vùng đầm phá này như một chốn hiểm trở, sóng gió khôn lường. Nhưng Tam Giang của hôm nay lại đón người ghé thăm bằng vẻ phóng khoáng, hiền hòa và một màu trời nước mênh mông đến nao lòng.

Đến đây vào cữ chớm hoàng hôn, bạn mới thấm thía cái cảm giác được ngọn gió đầm mặn mòi thổi tung mái tóc, rửa trôi hết sạch những nhọc nhằn, bí bách nơi phố thị.

Về đầm Chuồn ngắm mặt nước nhuộm sắc hoàng hôn

Điểm dừng chân lý tưởng nhất trên hệ đầm phá rộng lớn này chính là đầm Chuồn (thuộc làng cổ An Truyền). Con đường nhựa dẫn về bến đò chạy uốn lượn qua những bờ ruộng xanh mướt, thoang thoảng mùi rơm rạ khô và bùn non ngai ngái. Vừa chạm mép nước, cái khoáng đạt của vùng nước lợ lớn nhất Đông Nam Á lập tức khiến lồng ngực người ta như giãn ra.

Cắm rải rác khắp mặt đầm là hàng ngàn cọc tre dựng đứng, đan xen cùng những tấm lưới chắn tạo thành hệ thống nò, sáo – một mê cung bẫy tôm cá độc đáo của ngư dân bản địa. Khung cảnh ấy chẳng giống bất kỳ một bãi biển hay con sông nào khác ở miền Trung. Nó có sự hoang sơ của thiên nhiên, nhưng lại đậm đặc hơi thở cần lao của con người xứ Huế.

Thuê một chiếc thuyền nan con con rẽ sóng ra giữa lòng đầm, tiếng máy nổ tạch tạch đều đặn như nhịp thở của vùng sông nước. Đưa tay chạm xuống làn nước lợ mát rượi, ngước nhìn lên vòm trời đang chuyển dần từ sắc vàng mật sang cam đỏ, bạn sẽ thấy mặt nước dập dềnh dát lên một lớp ánh sáng lấp lánh. Gió chiều thổi qua mặt đầm mang theo hơi ẩm mằn mặn, làm khô nhẹ khóe môi nhưng lại khiến lòng dạ nhẹ bẫng đến lạ kỳ.

Ngồi nhà chồ lộng gió, nếm chiếc bánh khoái cá kình thơm lừng

Giữa mênh mông sóng nước, ngư dân dựng nên những chiếc "nhà chồ" bằng cọc tre, lợp mái lá đơn sơ. Ban đầu nhà chồ chỉ là nơi canh cá của vạn chài, nay đã thành những quán ăn nổi dân dã đón khách ghé chơi. Bước chân lên sàn gỗ ghép kẽo kẹt theo từng nhịp sóng, bốn bề gió thổi lồng lộng mát rượi, chẳng cần đến một chiếc quạt máy nào mà vẫn thấy sảng khoái từng thớ thịt.

Ở đầm Chuồn, món ăn làm say lòng người nhất chắc chắn là bánh khoái cá kình. Món này mộc mạc y hệt tính cách người dân đầm phá. Khác với bánh xèo hay bánh khoái trong thành phố, cá kình ở đây được thả nguyên con còn tươi rói, mắt trong veo, da óng ánh vảy bạc. Mụ đầu bếp nhanh tay múc vá bột gạo pha loãng đổ xèo vào chảo gang nhỏ bốc khói nghi ngút, rồi thả con cá kình cùng nhúm giá sống vào giữa.

Chỉ vài phút sau, chiếc bánh vàng ruộm, giòn rụm đã được bưng ra tận bàn kèm đĩa rau thơm, vài lát vả chát và chén nước mắm ruốc nguyên chất dầm ớt xiêm đỏ chót.

"Giữa bốn bề sóng nước mênh mông, cắn một miếng bánh khoái cá kình giòn rụm còn nóng hổi, nghe vị béo bùi quyện chút nhẫn đắng tan ra đầu lưỡi, mới thấy cái phong vị đầm phá Cố đô thiệt tình không lẫn vào mô được."

Ăn cá kình là phải ăn cả ruột cá. Cái vị đắng nhân nhẫn nơi cuống họng của mật cá lúc đầu làm người ta e dè, nhưng chỉ một giây sau đã chuyển thành vị ngọt hậu thanh tao, béo ngậy. Chiêu thêm một ngụm trà đậm hay một hớp rượu làng Chuồn thơm nồng mùi men gạo, thấy cái ấm nóng lan tỏa khắp lồng ngực giữa chiều gió lộng.

Lặng nhìn bóng người cất rớ khi vạt nắng vừa tàn

Cái hồn của phá Tam Giang không chỉ nằm ở cảnh đẹp hay món ăn ngon, mà nằm sâu trong nhịp sống nhẫn nại của những con người vạn chài. Khi vầng mặt trời đỏ ối như lòng đỏ trứng gà từ từ lặn sau rặng tre xa tít tắp, ấy cũng là lúc ngư dân bắt đầu buổi mưu sinh đêm.

Xa xa, những chiếc rớ khổng lồ bằng tre được nhấc lên chầm chậm khỏi mặt nước, phản chiếu những giọt nước lấp lánh rơi tí tách. Trên chiếc thuyền nan chòng chành, người đàn ông nước da đen sạm vì nắng gió thoan thoắt thu lưới, phía sau là người phụ nữ lặng lẽ chèo đò. Dẫu cuộc sống mưu sinh trên sông nước còn nhiều gian truân nhọc nhằn, nhưng khi ghe thuyền lướt qua nhà chồ, chú lái đò vẫn ngước lên cười xòa, giơ tay vẫy chào khách lạ bằng một nụ cười hiền khô.

Nét bình thản, chịu thương chịu khó ấy của người Huế như hòa vào từng nhịp chèo khua nước, nhắc người ta biết trân quý hơn những điều bình dị chung quanh mình.

Đêm buông êm ru trên sóng nước Tam Giang

Khoảng hơn sáu giờ tối, ráng chiều tắt hẳn, bầu trời Cố đô chuyển sang màu tím thẫm rồi sập tối rất nhanh. Những bóng đèn trên các nhà chồ đồng loạt bật sáng, hắt xuống mặt đầm những vệt sáng lung linh như muôn ngàn đốm sao đêm. Tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn thuyền đưa khách quay trở lại bến An Truyền.

Rời phá Tam Giang trên con đường làng rợp bóng tre, trong miệng vẫn còn đọng lại vị ngọt bùi của cá kình, trên áo vẫn vương chút hương vị mằn mặn của đầm nước lợ. Nếu có dịp ghé Huế, bạn nhớ bớt ra một buổi chiều chạy xe về phía đầm Chuồn nghen. Để một lần được đứng trước khoảng trời nước bao la, thở một hơi thật sâu và thấy xứ Cố đô đâu chỉ có trầm mặc rêu phong, mà còn hào sảng và phóng khoáng biết nhường nào.